SNSD – Savez nezavisnih socijaldemokrata

Principijelni politički stavovi

1996.
Nezavisni poslanički klub u NS RS, koji je kao takav djelovao čitavo ratno vrijeme u Narodnoj Skupštini RS, predvođen Miloradom DODIKOM, odmah nakon rata pristupa formiranju stranke.
Za kratko vrijeme, od inicijativnog odbora, na osnivačkom Saboru, 10. marta 1996. godine, konstituišu se organi i stranka počinje sa djelovanjem. Za prvog predsjednika stranke izabran je Milorad DODIK, a za generalnog sekretara Nenad BAŠTINAC.
Rukovodstvo ubrzano radi na formiranju opštinskih organizacija i pripremama za izbore. Do početka izbora, formirano je desetak OO SNSD: od Banjaluke, Laktaša, Srpca, Gradiške, preko Doboja do Pelagićeva…
SNSD, već na prvim poslijeratnim izborima postaje parlamentarna i ima svoje poslanike u NS RS i Parlamentu BiH. To je bio dobar start za uspješnu budućnost. Iako su pritisci i prijetnje, tada vladajuće SDS, pojačani, rukovodstvo stranke ne odustaje od namjere da širi stranku na čitav prostor RS i priprema se za lokalne izbore u 1997. godini.

1997.
Stranka već ima preko dvadeset formiranih opštinskih organizacija, koje djeluju na terenu. Na lokalne izbore stranka izlazi samostalno u 24 opštine, uglavnom u Krajini i Posavini.
Iako u neregularnim uslovima izborne kampanje (kontrola medija od strane vladajuće SDS i nedostatka materijalnih sredstava) stranka pobjeđuje u dvije opštine (Laktaši i Srbac), gdje uspijeva da formira koalicionu Vladu sa nenacionalističkim strankama iz RS. U desetak drugih opština ima svoje predstavnike u lokalnoj skupštini.
Stranka raste, širi se i na prostor Posavine i istočnog dijela RS, i svakim danom dobija sve više pristalica što ohrabruje rukovodstvo i potvrđuje ispravnost politike koju zagovara.
Burna politička dešavanja u ovoj godini u RS okarakterisana su rascjepom u SDS i hrabrim odlukama predsjednice RS, Biljane Plavšić da otkaže podršku paljanskom rukovodstvu SDS-a.
Rukovodstvo SNSD, tada, aktivno podržava napore predsjednice RS da istraje u toj namjeri.
Zajedno s lokalnim, održani su i vanredni parlamentarni izbori, na kojima stranka učestvuje samostalno. I osvaja duplo više mandata nego na prethodnim izborima. SNSD se snažno profiliše kao ozbiljna politička opcija i alternativa u RS. Programski ciljevi stranke su jasni; otvaranje RS, komunikacija sa predstavnicima međunarodne zajednice i ulazak u proces stvaranja i izgradnje stabilnog mira, kroz Dejtonski sporazum, kao okvir za to. Obnova zemlje i izgradnja institucija sistema, pokretanje proizvodnje i zapošljavanje demobilisanih boraca, bio je jedan od prioriteta u političkoj akciji.

Afirmacija SNSD-a i u svijetu
Premijer popravlja imidž RS

1998.
18.januara 1998. godine izabrana je nova koaliciona Vlada RS, s Miloradom DODIKOM na čelu, koju su Evropa i Svijet odmah podržali.
Republika Srpska je ove godine bila u najtežoj situaciji poslije rata. Uludo su potrošene dvije dragocjene godine mira, a jedini “rezultati” koji su postignuti su skoro hermetička izolacija Republike u odnosu na svijet i Evropu. Istovremeno, na unutrašnjem planu, kopiran je državni organizovani kriminal kojeg je vladajuća stranka provodila po uzoru na režim u Srbiji. Republika Srpska je, jednostavno služila samo uskoj grupi ljudi i monopolskih preduzeća, dok je Federacija BiH prihvatala pomoć, kredite i donacije i izvlačila se iz ratne pustoši.
Nakon raspuštanja Narodne skupštine, prethodne godine, političke tenzije su dostigle vrhunac u fizičkoj podjeli Republike Srpske, podijeljenoj policiji, razbijenom televizijskom sistemu…
U političkoj situaciji koja je na početku godine prijetila da uništi sve pretpostavke za bilo kakav organizovan napredak, Stranka nezavisnih socijaldemokrata i njen predsjednik Milorad Dodik, odlučili su da se prihvati ponuđeni mandat za sastav nove vlade, koja je u startu bila osuđena na mukotrpan skupštinski put, obzirom da je SDS odbio sve mogućnosti da učestvuje u vladi sa drugim strankama. To je značilo potpuno odsustvo podrške poslanika te stranke i bloka kojeg je okupljala.
Za Republiku Srpsku, ali i za Stranku nezavisnih socijaldemokrata, to je bila prekretnica.
Za nas je to bila i velika politička hrabrost, s obzirom da je stranka imala samo dva poslanička mjesta u Narodnoj skupštini a preuzimanjem funkcije predsjednika Vlade, stranka je praktički ostala samo na jednom mandatu.
SNSD je tada djelovala na dva fronta: imala je svog predsjednika Vlade i nalazila se u teškoj poziciji u Narodnoj skupštini, jer još nije bilo na vidiku Srpskog narodnog saveza i Koalicije Sloga. Ipak, 1998. godine, učinjeno je nekoliko najkrupnijih političkih poteza, isključivom zaslugom Predsjednika Milorada Dodika i same Vlade koju je vodio.
Stranka nezavisnih socijaldemokrata u tome ima svoje nezaobilazno mjesto jer, uprkos broju skupštinskih stolica, na terenu narastala u značajan politički faktor i tako Vladi omogućavala podršku među samim građanima.
SNSD je, svakako, jedan od najzaslužnijih subjekata koji su omogućili otvaranje Republike Srpske prema svijetu što je učinjeno na veoma brz i efikasan način: predsjednik Republike Srpske i predsjednik Vlade bili su gosti svih važnijih svjetskih metropola i velikih zemalja uz istovremenu svakodnevnu posjetu stranih diplomata Republici Srpskoj. Sklapanje aranžmana, donacija i kredita obnovljeni su putevi, elektroenergetski sistem, mostovi, zdravstene ustanove, telekomunikacije…
SNSD je bio jedan od pokretača ključnih reformi u Republici Srpskoj. To se, prije, svega odnosi na projekt privatizacije koji je zamijenio, po građane nekoristan, vaučerski loto-sistem. Paket zakona koji je donesen, rađen je na osnovu najboljih evropskih iskustava i uz konsultacije svjetskih ekonomskih i bankarskih stručnjaka. Poslije će se pokazati da je to, na prostoru bivše Jugoslavije, jedina korektna i efikasna privatizacija. Sva druga područja nisu bila u stanju odvojiti privatizaciju, pljačku, organizovani kriminal, spregu države i političke oligarhije itd.
SNSD je posebno značajna za pomjenu kolektivne svijesti kod birača u Republici Srpskoj. Prvi put je Vlada Republike Srpske funkcionisala bez ključnih parametara nacionalističkih i ultranacionalnih mjerila. Istovremeno je Bosni i Hercegovini dat znak i otvoren drugi put osim onog kojeg nude ratne nacionalističke stranke.
1998. godina je i godina izbora, na kojima je SNSD dobila šest poslaničkih mjesta i, tako, formalno osigurala svoje mjesto u kreiranju progresivnih snaga na političkoj sceni u Republici Srpskoj.
Koalicija Sloga, u kojoj je SNSD učestvovao od 1998. godine, je otvarala potpuno nove horizonte na političkoj sceni i omogućavala objedinjavanje razumne nacionalne politike, klasične ljevice i socijaldemokratije, na putu ka Evropi.
Ali ta godina je, na kraju, najavila i početak bespoštedne političke borbe protiv socijaldemokrata Republike Srpske.

Reforme bez alternative

1999.
Stranka nezavisnih socijaldemokrata djelovala je, u ovoj godini, u teškim skupštinskim uslovima i u situaciji sve veće blokade funkcije i institucije predsjednika Republike.
To je otežavalo i rad Vlade Republike Srpske, a to znači i da je usporavalo reformski kurs.
SNSD je, ipak, u uslovima neproduktivnih političkih odluka s vrha Republike, uvijek imala prinicipijelan i jasan stav: u svakom trenutku i o svakom pitanju. U Koaliciji Sloga, SNSD je, često preuzimala ulogu lidera i usmjeravala pravac političke akcije. Stranka je u, ovoj godini, i kroz Koaliciju, prešla težak iskustveni put političkog koaliranja i manevrisanja, ali je, uprkos svemu, na terenu nastavljen rast stranke kroz formiranje opštinskih odbora i omasovljenje članstva.
1999. godina je godina najvećih uspjeha Vlade Republike Srpske, koju je vodila Stranka nezavisnih socijaldemokrata.
Završeni su svi projekti revitalizacije, zabilježen je rast u svim parametrima privrednog rasta, standard građana je pokazivao oporavak, Republika Srpska je imala sve vrste spona sa Evropom: od avio-saobraćaja do mobilne telefonije.
Uspješno je, što je najvažnije, nastavljen projekt privatizacije u svim segmentima.
SNSD je, obzirom na vodeću reformističku ulogu na političkoj sceni RS, pa i BiH,
ušla u značajan politički projekat ukrupnjavanja političkih stranaka sličnih političkih platformi. Na taj način, preuzela je odgovornost za sudbinu reformi i izgradnju progresivnog, demokratskog i civilnog društva, malim strankama centra i lijevog-centra. Fuzija Socijalno-liberalne stranke je bio prvi takav slučaj na našim prostorima, (ovdje su se političke stranke, uglavnom, dijelile, da bi zadovoljile sujete i frustracije liderčića). Fuzioniranje Demoratske stranke RS je prekinuto, pri samom kraju, i odgođeno zbog ubistva njenog osnivača i prvog predsjednika, Ljubiše Savića MAUZERA. (Dogovori oko pripajanja DSP su u toku).

Odlučno NE koaliciji sa SDS-om

2000.
Zadnja godina milenijuma definitivno je utemeljila i odredila budućnost stranke, uprkos tome što je to i godina izlaska iz vlasti i nedovoljnog uspjeha na predsjedničkim izborima.
Tri činjenice potkrepljuju tezu:
Prvo, Stranka nezavisnih socijaldemokrata je na lokalnim izborima zabilježila veliki uspjeh osvojivši većinu u mnogim opštinama ili toliki broj odborničkih mjesta koji je omogućavao preuzimanje vlasti. Stranka se pozicionirala u cijeloj Republici Srpskoj i tako dokazala da socijaldemokratija ima svoje mjesto i u razvijenim i u nerazvijenim, i u istočnim i u zapadnim opštinama Republike Srpske. Istovremeno, SNSD je u Federaciji BiH, na lokalnim izborima učestvovala u dvadeset opština i osvojila devetnaest odborničkih mjesta. To je neosporan znak da SNSD nije stranka za samo nekoliko opština, niti stranka samo Republike Srpske, nego da će Nezavisni socijaldemokrati, uskoro, igrati važnu ulogu na političkoj pozornici Bosne i Hercegovine.
Drugo, Stranka nezavisnih socijaldemokrata je na opštim izborima osvojila više od osmine parlamentarnih mjesta u Narodnoj skupštini Republike Srpske i tako valorizovala svoj uticaj u biračkom tijelu i javnosti.
Treće, SNSD je čvrsto ostala na poziciji da ne učestvuje u vlasti sa ratnim ultranacionalnim, retrogradnim i izolacionističkim političkim faktorom i prihvatila opozicionu ulogu u Narodnoj skupštini.
Te tri činjenice govore o stranci, koja je narasla u prepoznatljivu političku snagu, koja je potpuno iznutra i prema spolja definisana i nije podložna dnevnim pragmatičnim kalkulacijama kakvim su inficirane mnoge stranke dirigovanog porijekla i nastanka.
Nezavisni socijaldemokrati su zadržali istu nit od nastanka: autohtonost.
U martu i aprilu ove godine dolazi do raskola u Socijalističkoj partiji Republike Srpske, partnerskoj stranci SNSD u Koaliciji Sloga. Vođstvo SPRS odlučuje da napusti Koaliciju i pređe u otvoreno paktiranje sa SDS, zbog čega pet poslanika u Narodnoj skupštini Republike Srpske, mnogi odbornici, aktivisti, članovi i čitavi odbori, napuštaju SPRS i formiraju novu stranku: Demokratsku socijalističku partiju (DSP). Za predsjednika DSP izabran je Nebojša Radmanović. DSP se opredjeljuje za ostanak u čvrstoj vezi sa SNSD i Vladom Milorada Dodika, a na izborima u novembru 2000. godine SNSD i DSP nastupaju zajedno sa kandidatima za predsjednika Republike Srpske i Narodnu skupštinu Republike Srpske. Za svega šest mjeseci DSP razvija mrežu od 43 odbora širom Republike Srpske i osvaja 4 mjesta u Narodnoj skupštini Republike Srpske. Nakon izbora, SNSD i DSP, zajedno djeluju kao opozicija novoj Vladi koju formiraju SDS, PDP i SPRS

Pregrupisavanje u opoziciji i ujedinjavanje ljevice

2001.
Ova godina je godina izbora u Stranci nezavisnih socijaldemokrata, koji su značili dalje kadrovsko jačanje i osvježenje stranke i stranačke strukture.
Opoziciona pozicija je, nakon početnog pregrupisavanja, doprinijela rastu stranke i sve većem broju novih članova koji ulaze u SNSD. Održava se Sabor stranke u Prijedoru, na kojem je za predsjednika stranke ponovo izabran Milorad Dodik.
SNSD i DSP se opredjeljuju za aktivnu kritičku ulogu u Skupštini RS i javnosti u odnosu na nesposobnu Vladu Mladena Ivanića, koja, kako vrijeme odmiče, pokazuje sve više svojih slabosti i nemogućnost rješavanja kritičnih problema društva. Veći dio godine traju dogovori stranaka na ljevici, a prije svega SNSD i DSP, o objedinjavanju ljevice u jednu partiju, nakon loših iskustava sa koalicijama tokom proteklih godina. Konačno, u decembru 2001. godine, SNSD i DSP potpisuju Platformu o udruživanju, kojom počinje proces ujedinjavanja ovih dviju stranaka na svim nivoima u Savez nezavisnih socijaldemokrata (SNSD). Savez je otvoren i za druge političke partije i pojedince.

Najjača partija na ljevici-ulazak u Socijalističku Internacionalu

2002.
Nakon više mjeseci rada na terenu i ujedinjavanja nižih organizacionih oblika SNSD i DSP, 01. maja 2002. godine, održava se Sabor ujedinjenja u Banjaluci, na kojem Stranka nezavisnih socijaldemokrata i Demokratska socijalistička partija osnivaju Savez nezavisnih socijademokrata (SNSD), kao jedinstvenu i snažnu partiju socijaldemokratske orjentacije, najjaču opozicionu stranku u Republici Srpskoj. Za predsjednika SNSD, Sabor bira Milorada Dodika, a za predsjednika Izvršnog odbora SNSD, Nebojšu Radmanovića.
Nakon niza godina saradnje sa Socijalističkom Internacionalom i aplikacije za prijem SNSD, dobija i zvaničnu ferifikaciju pridruženog članstva u Internacionali, očekujući i konačan zvanični prijem, krajem godine, na Kongresu Internacionale. Ovim se potvrđuje i utvrđuje međunarodna pozicija SNSD, kao široko prihvaćenog partnera i međunarodno respektabilne partije, što iz Republike Srpske ni jedna politička partija nije uspjela postići na međunarodnom planu.
Na unutrašnjem planu, SNSD izrasta u nezaobilazan politički faktor, koji ulazi u direktnu i ravnopravnu izbornu borbu s ostalim partijama, postavljajući cilj da s vlasti ukloni retroradne, nacionalističke i nesposobne političke partije i pojedince. SNSD dobija sve širu političku podršku građana, broj članova se mjeri desetinama hiljada, odbori stranke djeluju u skoro svim opštinama u Republici Srpskoj i mnogim opštinama u Federaciji BiH.
Na izborima, održanim 05. oktobra, SNSD osvaja najveći broj poslaničkih mjesta od svog nastanka. U Narodnoj skupštini Republike Srpske mjesta dobija 19 poslanika što je 23 %, u Parlament Bosne i Hercegovine ulaze 3 poslanika, a u Parlamentarnu skupštinu Federacije Bosne i Hercegovine 1 poslanik. SNSD dobija i 7 mjesta u Vijeću naroda Republike Srpske i 3 mjesta u Vijeću naroda Federacije Bosne i Hercegovine. Umjerenim političkim partijama ponuđeno je partnerstvo za formiranje nove Vlade, ali PDP odlučuje da ostane u paktu sa nacionalističkim strankama, pa SNSD prihvata ulogu najjače opozicione partije, ne samo u Republici Srpskoj, već na prostoru cijele Bosne i Hercegovine.

2003.
Ovu godinu karakteriše najteža ekonomska situacija od prestanka građanskog rata u Bosni i Hercegovini. Kriminalizacija društva dostiže vrhunac, proces privatizacije je dijelom blokiran, a dijelom posve podređen kriminalizovanim ili netransparentnim procesima. Nacionalističke stranke: SDS, SDA, HDZ, uz «demokratski malter» u vidu PDP i Stranke za Bosnu i Hercegovinu, vlast drže samo radi sebe, bez ikakvih projekcija i vizija razvoja društva. Međunarodne organizacije i predstavnici, prije svega Kancelarija visokog predstavnika (OHR), preuzimaju najveći broj inicijativa u donošenju zakona i drugih akata, u postavljanjima i smjenjivanjima zvaničnika i kontroli društva po dubini. Nezadovoljstvo jednih i apatija drugih građana rastu, što se manifestuje u vidu brojnih štrajkova i protesta.
SNSD održava svoj Sabor u Banjaluci, devet mjeseci nakon parlamentarnih izbora. Sabor bira rekonstruisano rukovodstvo stranke, sa predsjednikom Miloradom Dodikom na čelu. Sabor dopunjava Statut i donosi dvije rezolucije, uz odlučnu podršku umjerenoj socijaldemokratskoj politici. Odluka, da se ne prihvati koaliranje sa nacionalnim strankama, potvrđuje se u javnom mnjenju, jer u svim istraživanjima popularnost SNSD, kao najjače opozicione snage, i dalje raste i ugrožava koaliciju na vlasti. SNSD predvodi novi blok umjerenih političkih partija koje formiraju Partnerstvo za budućnost, i pripremaju se za prijevremene izbore, kao jedini demokratski način izlaska društva iz najteže krize.

2004.
Uslijed loših rezultata vlasti u Republici Srpskoj i Bosni i Hercegovini, početak 2004. godine obilježavaju javni protesti građana. Na velikim skupovima, u Banjaluci i Vlasenici, hiljade okupljenih građana traže vanredne izbore i promjenu vlasti. Na ovim skupovima učestvuju opozicione političke partije, predstavnici nevladinih organizacija, udruženja građana i sindikata. SNSD se jasno stavlja na čelo ovih zahtjeva. U anketama javnog mnjenja popularnost SNSD značajno nadmašuje 30 % građana Republike Srpske, čime se SNSD profiliše, ne samo kao najjača opoziciona, već kao najjača politička partija u Republici Srpskoj. Vlasti predvođene SDS-om i PDP-om ne dozvoljavaju održavanje parlamentarnih izbora, uz podršku dijela međunarodnih faktora kojima odgovara slaba i međunarodno zavisna vlast.
SNSD razvija i ojačava svoju infrastrukturu širom Bosne i Hercegovine, što rezultira najvećim brojem prijava za lokalne izbore 02. oktobra. SNSD se prijavljuje na izbore u 83 opštine u Bosni i Hercegovini, od čega 59 u Republici Srpskoj, 23 u Federaciji Bosne i Hercegovine i u Distriktu Brčko. Kampanja za izbore vodi se pod sloganom „Dobro za sve“, javni skupovi održavaju se u avgustu i septembru, hiljade aktivista angažuju se na terenu za ostvarenje što boljeg rezultata.
S osvojenih oko 125.000 glasova, SNSD je, po prvi put, i zvanično najjača stranka u Republici Srpskoj, a druga po broju glasova u Bosni i Hercegovini. Osvojeno je 17 mjesta načelnika, od čega 15 u Republici Srpskoj, a 2 u Federaciji Bosne i Hercegovine. Broj odborničkih mjesta, u odnosu na prethodne lokalne izbore 2000. godine, višestruko je veći, a osvojena su u svim kandidovanim opštinama u Republici, te u 9 opština Federacije. Nakon konstituisanja skupština opština SNSD ima i 22 predsjednika opština, te veći broj zamjenika načelnika i potpredsjednika skupština opština.
Kraj godine obilježava ostavka republičke Vlade. Nakon neuspješnog dvogodišnjeg mandata, Vlada se povlači, a političke partije Republike Srpske postižu Sporazum o usaglašenom političkom djelovanju, s ciljem definisanja strateškog odnosa prema ustavnom uređenju i predstojećim reformama: policije i odbrane. Prihvaćeni su, više godina zastupani stavovi SNSD, o potrebi demilitarizacije i profesionalizacije vojske, u prelaznom periodu.
S ciljem priprema za naredne opšte izbore, SNSD, u novembru usvaja plan „SNSD 2006. – kako do pobjede na opštim izborima.“ Plan definiše niz organizacionih, programskih, normativnih i drugih aktivnosti, koje će Savez preduzeti, s ciljem potpune pobjede na narednim izborima.