Kneževo

Kneževo je smješteno na šumovitoj visoravni na obroncima planina Čemernice, Vlašića i Ježice na 860mnv, okružen četinarskim šumama, šumovitim proplancima, visoravnima, sutjeskama i kanjonima.

Na samo 5km od centra smješten je istoimeni ski centar na nadmorskoj visini od 1250 m. Ljubiteljima skijanja su na raspolaganju dva ski lifta za odrasle sa kapacitetom od 1000, odnosno 800 skijaša na sat, kao i dječiji ski lift. Broj dana sa snježnim pokrivačem kreće se u prosjeku 120 dana godišnje.

Osim skijanja opština Kneževo pruža uslove i za druge vidove rekreacije kao što su šetnja, berba šumskih plodova i ljekovitog bilja, lov i ribolov.

TRAGOM ISTORIJE

Područje opštine Kneževo bilo je naseljeno i u davnim vremenima, vjerovatno još u neolitu. Izvjesno je da su ovo područje naseljavali stanovnici ilirskog porijekla, koji su se kasnije miješali sa Keltima i drugim doseljenicima, uključujući i slavenska plemena. Među rimskim nalazima su i ostaci bazilike starohrišćanskih crkvi u selima Imljani i Javorani koji ukazuju na značajan stepen naseljenosti i kulturne razvijenosti.

Ispod drumskog puta, koji je vodio iz Banje Luke prema Kneževu i dalje, u selima Kostići i Rađići, otkrivena je rimska opeka što ukazuje da se radi o stražarnicama uz rimske ceste. Prisutni su i tragovi spomenika – stećaka – uspravne kamene ploče ukrašene slikama i reljefima (selo Baština, Mramorije u Kobiljoj i na Baricama u selu Borak).

U vrijeme vladavine bosanskog kralja Tvrtka I Kotromanića (oko 1388. – 1391. god.) područje današnjeg Kneževa bilo je u sastavu bosanske države. 1501. godine, Skender paša Juriščević i njegov sin Mustajbeg prodrli su na područje srednje i zapadne Bosne, ali tek u januaru 1528. godine Kneževo pada u  turske ruke.

U ljeto 1914. godine, izbijanjem Prvog svjetskog rata, kneževljani srpske nacionalnosti su prisilno mobilisani u austro – ugarsku vojsku, ali je većina njih odmah dezertirala i prijavila se kao dobrovoljci Solunskog fronta. Današnje ime Kneževo je dobilo po Milanu Knežini iz sela Šolaji, koji je svojevremeno bio knez.

ATRAKTIVNOSTI

Rijeka Ugar
Desna pritoka Vrbasa, izvire pod obroncima Vlašića i u velikom padu dubi kaskadno korito. U njegovom izlomljenom toku, bogatom vodom utočište nalazi ugarska pastrmka, svijetle, gotovo srebrnkaste pigmentacije.

Na mjestu gdje se magistralni put Travnik – Kneževo – Banja Luka sastaje sa rijekom, a borovi i smreke postepeno ustupaju mjesto bukvi i grabu, Ugar se smiruje i ulazi u blagu dolinu, tekući lagano ka istoku i Vrbasu. Usput, prima sa desne strane dvije moćne vode, Ilomsku i Kobiljsku rijeku, i tako ojačan, i kisikom bogato prokrvljen, nakon desetak kilometara mirnog toka kroz livade i rakite, Ugar polako počinje da dubi jedan od najljepših i najdivljijih kanjona u ovom dijelu Evrope.

Kulturno-istorijsko nasljeđe
Na području Opštine prisutni su tragovi spomenika iz doba Bogumila – stećci – uspravne kamene ploče ukrašene slikama i reljefima (selo Baština, Mramorije u Kobiljoj i na Baricama u selu Borak), spomenik iz Drugog svjetskog rata u kanjonu rijeke Ugar, a posebno nacionalno blago čine četiri srpske pravoslavne crkve (Imljani, Javorani, Živinice i Kneževo).

Među njima poseban značaj imaju stare crkve, brvnare, u selima Imljani (Sv. Ilije u kojoj se čuva vrijedna relikvija poznata kao «đedovski štap», za koju lokalno stanovništvo vjeruje da je to štap Sv. Jovana krstitelja) i Javorani (Sv. Nikole) koje su građene u osmanlijsko vrijeme.

Crkva u Javoranima je pod zaštitom kao značajan istorijski spomenik. Kod ušća Ilomske u Ugar vidljivi su, na jednom brijegu, ostaci srednjovjekovne utvrde Oštrca. U kanjonu Ugra prisutni su ostaci karavanskog puta, a neposredno iznad njenog ušća na rjeci Ilomskoj nalazi se vodopad Veliki buk ispod kojeg se i u vrijeme najvećeg vodostaja može nesmetano proći na suprotnu obalu.