Prijedor

PODACI

Opština Prijedor je smještena između planine Kozare ,na sjeveru, i Majdanskih planina, na jugu. Planina Kozara pregrađuje prijedorsku kotlinu od posavske doline i dna panonskog bazena. Glavni opštinski centar je grad Prijedor koji se nalazi u središtu prostora opštine. Rijeka Sana je glavna hidrografska arterija koja do Prijedora teče u pravcu sjevera da bi promjenila smjer toka u pravcu zapada sve do ušća u rijeku Unu.

ISTORIJA

Mada je Prijedor varoško naselje novijeg doba, njegova bliža okolina bila je naseljena još u davna vremena praistorije, kraj same rijeke Sane. Na širim prostorima opštine evidentirana su nalazišta rimskih i srednjevjekovnih naselja. U okolini Ljubije pronađeni su brojni spomenici iz rimskog doba koji svjedoče o naseobinama iz tih vremena i proizvodnjom gvožđa, kao i podaci da se gvozdena ruda sa prijedorskih kopova, pretopljena u topionicama, koristila za kovanje oružja rimskih legionara. Prijedor se, prvi put u dokumentima, pominje krajem 17. vijeka, u pismima grofa Adama Baćanija za vrijeme tzv. Bečkog rata (1683-1699). Vjeruje se da je ime dobio od riječi “pridor” ili “prodor”. Prema narodnom predanju , Sana je nekada tekla nešto južnije, ispod samih brda, tokom vremena promijenila je tok, “pridrijela” ili “prodrla” u polje nešto sjevernije i taj teren nazvan je Pridor ili Prodor. Veoma brzo Prijedor je postao značajan trgovačko-zanatski centar zahvaljujući rimskim putevima i plovnosti rijeke Sane kao i prvoj željezničkoj pruzi izgrađenoj 1873. godine. Epidemije kuge i kolere nisu zaobišle ni naš grad, kao ni veliki požar (1882. godine.) u kojem je grad gotovo potpuno izgorio, pa su austro-ugarske vlasti 1901. godine donijele prvi urbanistički plan po kojem je Prijedor izgrađen kao savremeno naselje. Narodne bune, ustanci i stradanja stanovnika Potkozarja sastavni su dio novije istorije.

PRIVREDA

Položaj opštine i grada u RS

Opština Prijedor je tradicionalno industrijska sredina koja je svoj razvoj ekonomski razvoj bazirala na iskorištavanju prirodnih resursa. Značajan mineralno-sirovinski kompleks, rezerve drvne mase, kao i plodno zemljište, omogućili su razvoj rudarstva, drvne industrije, metalne industrije, tekstilne industrije i poljoprivrede. Period ratnih dešavanja i privredne tranzicije negativno je uticao na ekonomiju Prijedora rezultirajući smanjenjem broja poslovnih subjekata i povećanjem broja nezaposlenih.Opštinska administracija je glavni pokretač procesa lokalnog ekonomskog razvoja i razvoja preduzetništva kao glavnog načina borbe za smanjenje nezaposlenosti. Instrumentima lokalnog ekonomskog razvoja opština Prijedor pruža podršku postojećim poslovnim subjektima, kao i stranim investitorima, koji posljednjih godina pokazuju sve veći interes za Prijedor i njegove privredne potencijale. Prepozanavajući potrebu obezbjeđenja što boljeg sistema podrške potencijalnim investitorima, opština Prijedor je na raspolaganje stavila usluge Odjeljenja za privredu, Lokalne agencije za ekonomski razvoj – PREDA i Info-Centra za investitore. Partnerskim odnosima javnog i privatnog sektora stvorena je pogodna poslovna klima kojom se omogućava povećanje broja poslovnih subjekata i broja zaposlenih kroz povećanje domaćih i stranih investicija. Tome svjedoče i konkretni primjeri stranih investicija u rudarsku industriju (Multinacionalna kompanija Mittal steel) i drvnu industriju (Italijanska kompanija Cora Group – Lipa drvo).Broj poslovnih subjekata u Prijedoru se danas kreće oko 3000. Pored uslužnog sektora i trgovine, koji broje najveći broj poslovnih subjekata, u privrednoj strukturi značajno su prisutni prerađivački kapaciteti u drvnoj, metalnoj, tekstilnoj i prehrambenoj industriji. Rudarstvo je grana koja ostvaruje najveći prihod i to zahvaljujući nalazištima željezne rude i uspješnoj privatizaciji rudnika željezne rude (Mittal steel). U okviru drvne industrije najveći broj poslovnih subjekata bavi se primarnom preradom drveta uz značajno prisustvo proizvođača namještaja, stolarije i drugih gotovih proizvoda od drveta. Metalna industrija angažovana je na izradi i montaži čeličnih konstrukcija i trenutno radi za klijente iz Evropske Unije.Tekstilna industrija je najviše angažovana na proizvodnji odjeće za potrebe stranih klijenata (loan-poslovi).Prehrambena industrija bazira se na proizvodnji mesnih i mliječnih proizvoda i prerađevina, alkoholnih i bezalkoholnih pića, kao i keksa i vafla. Razvoj ekonomije će se u budućnosti temeljiti na efikasnijem iskorištenju prirodnih resursa kao komparativne prednosti opštine Prijedor i iskorištenju drugih privrednih potencijala u sektoru prehrambene industrije i turizma. Opština Prijedor će kroz projekte teritorijalnog marketinga u budućnosti imati aktivnu ulogu u promociji svoje privrede i privrednih potencijala.

KULTURA

Grb

Muzej Kozare osnovan je 1953. godine, iako je još 1895. godine postojala muzejska zbirka u Prijedoru. Najstariji objekat muzeja bio je smješten u “Kapetanovom konaku” . Muzej se od 1983. godine nalazi u sadašnjem objektu i bavi se proučavanjem i očuvanjem kulturnog nasljeđa ovog kraja. Ovdje su svoja djela izlagali i čuveni autori Radovan Kraguq, Sreten Stojanović, Branko Miljuš, kao i mnogi drugi autori.

Prijedorsko pozorite osnovala je 1954. godine grupa entuzijasta, zaljubljenika u pozorišnu umjetnost. I prije rata u BiH bilo je poznato po izuzetnom kvalitetu scenskih izvedbi. Pozorište danas ima status amaterskog. U pokušaju da se osmislei sačuvaju kulturološki obrasci naroda na ovim prostorima, začetnici su Festivala pozorišta RS “Kočićeva srpska scena”.

Biblioteka Ćirilo i Metodije raspolaže knjiškim fondom od oko 40.000 naslova i predstavlja nezaobilaznu instituciju u obrazovnom procesu prijedorskih srednjoškolaca,ali i u procesu dodatnog obrazovanja u pojedinim oblastima. Biblioteka je organizator brojnih književno-naučnih tribina.

Galerija 96, novi izložbeni prostor u glavnoj gradskoj ulici gdje se tokom čitave godine odvijaju brojne kulturne manifestacije, počevši od izložbi renomiranih umjetnika iz svijeta umjetnosti do studenata, kao i književne večeri, promocije knjiga i koncerti

TURIZAM

Karta Prijedora

Geografski položaj Prijedora i činjenica, da je smješten na obalama krajiške ljepotice Sane i u podnožju pitome i šumovite Kozare, otaraju mogućnosti razvoja turizma. Pored turističke manifestacije “Ljeto na Sani” koja svake godine privlači veliki broj mladih i svih onih koji ljetnje osvježenje nalaze u vodama Sane, nameću se i druge mogućnosti razvoja ove grane.

Kozara, Dinarska planina duga 75 km (najviši vrh Lisina 978m i Rudine 920m) uglavnom obrasla šumom, svojevrsna je vazdušna banja koja pruža sve pogodnosti za bavljenje zimskim sportovima. Prije rata u funkciju je stavljen i ski lift te uređene skijaške staze. Istinski zaljubljenici prirode, članovi prijedorskih planinarskih društava, i odreda izviđača, koriste svaki slobodan trenutak za boravak na ovoj planini i uređenju planinanrskih staza i domova.U neposrednoj blizini grada nalazi se i Rehabilitacioni centar “Banja Mlječanica”, kao i izvorište ljekovite vode banja Lješljani. Turističku ponudu upotpunjuje i Ribnjak “Saničani” koji pruža mogućnosti bavljenja lovnim turizmom